दिल्ली गुरुद्वारा मध्ये भेटलेली पायल

 दिल्लीतील महत्वाच्या गाठी भेटी संपल्यावर तेथून निघण्याच्या पहिल्या दिवशी रात्री काही प्रेक्षणीय स्थळे बघू म्हटल आणि इंडिया गेट आणि जवळपास चा परिसर पाहत पाहत रात्री 11-11.30 वाजता गुरुद्वारा मध्ये गेलो तर आतमध्ये पायल नावाची मुलगी वेळ विचारायला आली सोबत दिल्ली स्टेशनला कसे जायचे असेही तिने विचारले. तुम्ही कुठे  जाणार आहात मला जाता-जाता सोडाल का? मी म्हटले मला ते जवळचे मार्केट ही पाहायचे आहे.ती म्हणाली की मला इथे गुरुद्वारात डोक्यावर ओढणी घेतात ती विकत घ्यायची आहे ती भेटेल का मार्केट मध्ये, मी म्हटले भेटू शकेल. (संवाद हिंदीत झाला)

   मी गुरुद्वारा परिसर पाहून पुन्हा जिन्याजवळ यायला 10 मिनिटे लागली तोपर्यंत ती तिथेच थांबलेली होती. मला ओळखू आली नाही तिनेच येऊन सांगितले निकलना है क्या? shoes ठेवायचे अनेक स्टॉल्स असल्याने ते शोधायला बराच वेळ गेला तरी ती तिथे थांबून राहिली.  शेवटी सापडल्यावर तिला दुसऱ्या गेट जवळून पहिल्या गेट कडे बोलवले आणि मार्केट पाहण्यासाठी निघालो. मला रस्त्यावर जाताना थोडी भीती ही वाटत होती की हीचा काही ट्रॅप वगैरे नसेल ना माझ्याकडुन पैसे लुटण्याचा हीचा एखादा साथीदार दुसरीकडून यायचा वगैरे...

या दरम्यान गप्पा  मारताना ती २५ दिवसांपासून वेगवेगळ्या ठिकाणी फिरत असल्याचे समजले. तिच्याकडे मोबाईल ही नाही.शिक्षण विचारले असता कुठल्या तरी विद्यापीठातून शिकत असल्याचे तिने सांगितले.एवढ्या रात्री फिरताना भीती वाटत नाही का? यावर ती म्हणाली की क्या करेंगे ज्यादा से ज्यादा मार ही डालेंगे ना? फिर क्या डरना.. 

याच दरम्यान  मार्केट लांब आहे तर आपण डायरेक्ट स्टेशनला जाऊ या का?कलकत्ता ची  ट्रेन आहे हे तिने सांगितले  मी म्हटले पूर्वी मार्केट पाहू मग जाऊ.मार्केट लांब होते. शेजारी ची दिल्ली पोलिस चे कुठले तरी मुख्य ऑफिस होते बरोबर त्याच्या गेट जवळ जाऊन थांबलो आणि तिला दिल्ली स्टेशन साठी उबर वरून रिक्षा करून देऊ लागलो तर ती रिक्षा काही आली नाही पण थोड्या वेळाने तेथून जाणारी एक रिक्षा आली सुरवातीला 100 म्हणाला मी कमी करायला सांगितले 70 पर्यंत कमी केले आणि तिला बसवून चालत मार्केट पाहण्यासाठी निघालो.

 तिने माझ्यासोबत स्टेशन ला येण्याची किंवा ओढणी घेण्याची इच्छा का व्यक्त केली? तीच तिलाच माहीत मला ती एक नाजूक आणि क्यूट मुलगी वाटली...पण एक मन सावधान इंडिया ही म्हणत होत...😊

हा फोटो तिनेच काढला आहे...तिला सेल्फी काढायचा का विचारणार होतो पण नाही विचारू शकलो...

तुम्हाला आला का असा एखादा अनुभव...

Comment, Share ,Follow and Subscribe.

हरिद्वार मध्ये असलेले अध्यात्मिक आणि नैसर्गीक सौंदर्य

आत्ता #हरिद्वार हून #देहरादून आणि तेथून #मसुरी ला चाललो..

हरिद्वार मध्य एका आश्रमात राहण्यास होतो. इथल्या काही % साधू आणि इतर साधुंमध्ये फरक हा वाटला की हे धर्मांध नाहीत आणि पर्यावरणाबद्दल ही जागरूक आहेत.

त्यांच्याशी संवाद केल्यावर अनेक गोष्टी समजल्या त्या अश्या...

येथील पर्यावरणाचा जो सर्वनाश चालवला

आहे त्याविरुद्ध येथील काही साधू ठाम भूमिका घेतात आणि उपोषण करून जनतेला एकत्र करून त्याला विरोध ही करतात आणि त्यामुळे काही अंशी फरक ही पडला आहे. पण येथे अडचणी ही खूप आहेत. जो मनुष्य इथे अवैध कार्य करत होता आणि नगरसेवक म्हणून ही निवडून आला नसता तो त्याच्या केंद्र सरकार मधील connection मुळे आज येथे मुख्यमंत्री आहे. त्यामुळे जे अवैध काम करत आहेत त्यांना आता रान मोकळे झाले आहे. 

हरिद्वार मध्ये तुम्ही पाहिले तर सगळीकडे नुसते आश्रम च आश्रम दिसतील...त्यात एका मोठ्या आर्थिक उलाढाल असणाऱ्या आश्रमात त्याचे मुख्य साधू आयुष्याच्या शेवटच्या स्टेज ला होते तेव्हा  संघाचे लोक तेथे आले आणि अनेक महिने त्यांना भेटून त्यांची प्रशंसा करणे , सतत सेवेचा आव आणणे अश्या गोष्टी करू लागले. त्या साधूच्या निधनानंतर त्यांच्यासोबतचे फोटो दाखवून त्यांनी हा आश्रम आम्हाला चालवायला सांगितले असे सांगून त्या आश्रमात त्यांनी स्वतःचा एक दुसरा राज्यातील व्यक्ती महाराजाच्या वेशात इथे आणला आणि आता तोच आश्रम चालवतो आणि त्यांची सगळी कामे सोप्पी करतो. त्याला अध्यात्म, शस्त्र याबद्दल काहीही अभ्यास नसताना तो आश्रमाचा प्रमुख झाला आहे.

विश्व धर्म संसद मध्ये चाललेल्या चुकीच्या गोष्टींवर विचारल्यावर ते म्हणाले की मुस्लिमांना शिव्या देणे, गांधींबद्दल अपशब्द बोलणे हे साधू लोकांमध्ये जे संघाचे लोक घुसले आहेत त्यांच्याकडून केले जाते.जेणेकरून लोकांनी महागाई, रोजगार, अर्थव्यवस्था, पर्यावरण याबद्दल सरकार ला प्रश्न च विचारू नयेत आणि कुठल्या तरी चुकीच्या मुद्द्याला चिकटून रहावे.

नवरा बायको ची भांडणे झाली आणि त्यात जोडीदाराचा राग जसा मुलांवर काढून काही लोक मोकळे होतात तसाच बेरोजगारी, वाढती महागाई, घटती अर्थव्यवस्था या गोष्टींचा राग सरकार ऐवजी मुस्लिम आणि अन्य गोष्टींवर काढला जातो..

असो इथे वातावरण खूप छान आहे. काल इथल्या माताजी, गुरुदेव आणि अन्य अनेकांशी खूप छान गप्पा झाल्या. काही परदेशी नागरिक ही आश्रमात आले होते त्यांच्याशी भेट झाली.त्या माताजीनी तर म्हणाल्या की after observing you I feel that you are very near to spirituality, stay for more days here.when many people from your generation are busy in drinking , smoking and other materialistic things you doing this is showing that you have some special purpose in life.. नोकरी आहे असे सांगून मी उद्या लगेच निघणार असल्याचे त्यांना सांगितले.

असो गंगेत आंघोळ करणे, बेल चा ज्यूस पिणे आणि इतर सर्वच खूप सुंदर अनुभव होते नक्की भेट द्या...

माझे अश्या ठिकाणी जाण्याचे २ हेतू असतात एक तर संवाद साधून त्यांच्या गोष्टी समजावून घेऊन सामजिक चळवळ, प्रेम, संवाद वाढवावा आणि दुसरे तिथल्या निसर्गाचा आनंद घेणे...

चूकभूल क्षमस्व

संकेत मुनोत

(फोटो - सकाळी मोर दिसले तेव्हाचा)

Comment, Share ,Follow and Subscribe.

जेष्ठ गांधीवादी वसंतरावजी बोंबटकर नहीं रहे उनका अल्प परिचय

जेष्ठ #गांधीवादी श्री वसंतरावजी बोंबटकर नहीं रहे।

संत आचार्य विनोबा भावे के शिष्य, जयप्रकाश नारायण के संपूर्ण क्रांति आंदोलन के योद्धा,भूदान, ग्रामदान ,गोभक्त, कृषि विज्ञान के शोधकर्ता, जैविक सजीव खेती के ऋषि,नैडेप कंपोस्ट खाद,झटपट खाद के समर्पित प्रचारक,लेखक,चिंतक, सर्वोदय समाज के संयोजक श्री वसंतरावजी बोंबटकर इनका 31मई 2022 को देहांत हो गया| उनकी अंत्ययात्रा आज 01जून 2022 को उनके वर्धा के घर से निकलेगी। सुबह 10 बजे मोक्षधाम , वर्धा यहा पे होगा|

अभी दिसंबर 2021 में ही उन्हे पहली बार मिला था और करीबन 1-2 घंटे बातचीत हुई | उनका ममता वाला स्पर्श और आशीर्वाद आज भी याद है| वे कैसे इन विचारो के तरफ मुड़े और उन्होंने क्या-क्या किया? ये जानना बहुत ही प्रेरणादाई अनुभव था|  उनके जमाई तथा मुझपे सदा स्नेह बरसाने वाले खेतीतज्ञ मनोहर  खके काका Manohar Khake ने मुझे उनसे मुझे मिलवाया| वसंतरावजी को भी मेरा काम जानकर बहुत खुशी हुई और उन्होंने मुझे प्रोत्साहन भी दिया| 

दोस्तो पैसे तो कोई भी कमा लेता है पर सच्चाई के राहपे चलके लोगोके आंसु पोंछकर ,गलत बातों के विरुद्ध भूमिका लेना, संघर्ष और रचनात्मक काम करना बड़ा मुश्किल होता है पर राष्ट्रपिता महात्मा गांधी ऐसे थे कि उन्होंने लोगो को वह राह दिखाई और दुनिया में बड़ा बदलाव लाया

उनकी यांद में बापुका ये गीत याद आता है

जब जब तेरा बिगुल बजा जवान चल पड़े|मजदूर चल पड़े थे और  किसान चल पड़े| हिंदू और मुसलमान,सिख, पठान चल पड़े|कदमों में तेरी कोटी कोटी प्राण चल पड़े|फूलों की सेज छोड़कर दौड़े जवाहरलाल|साबरमती के संत तूने कर दिया कमाल ।

सरदार पटेल S.Vallabhbhai Patel  जो अपनी बैरिस्टर की प्रैक्टिस में बहुत अच्छा पैसा कमा कर ऐशोराम की जिंदगी जी रहे थे वो हो या नेहरू, Dr. Rajendraprasad ,  Lal Bahadur Shastriji और देश के लाखो लोग हो वो बापू की प्रेरणा से इस संघर्ष और रचनात्मक कार्य की राह पर चल पड़े और उस वजह से देश भी आजाद हुआ और 75 वर्ष से ज्यादा साल एकजुट भी रहा

वसंतरावजी ने खेती विषय पे अनेक पुस्तिकाएं लिखी | ठाकुरदास बंग की पहला जीवन चरित्र उन्होंने लिखी| 

तो ऐसे वसंतराव जी बोंबटकर जी को मेरे भाव भरा अभिवादन

यहां मैं आपको वचन देता हु की आप जिस तरह सत्य और प्यार की राह पर चलते रहे उसी राह पे हम आगे बढ़ते रहेंगे

जय जगत 

संकेत मुनोत

Knowing Gandhi Global Friends  

Jaihind People's Movement

Comment, Share ,Follow and Subscribe.

सर्वधर्म परिषदेत संकेत मुनोत यांनी केलेली जैन धर्माबद्दल ची मांडणी- जैन जगृती मे २०२२ मध्ये प्रकाशित लेख

जैन धर्म म्हणजे नेमकी काय? हिंदू किंवा मुस्लिम धर्मातून तुटून जैन धर्म तयार झाला का?स्वतंत्र विचार न ठेवता पैसे आणि व्यापार वाढवण्यासाठी कुठल्याही थराला जाऊन एकांतवादाने एखाद्याची अंधभक्ती करणे म्हणजे जैन धर्म की भूमिका घेणे म्हणजे जैन धर्म ?मारवाडी गुजराती म्हणजेच जैन का? भारताचे नाव भारत कशावरून पडले आणि असे बरेच काही...

Comment, Share ,Follow and Subscribe.

*देशाचे अतोनात #नुकसान करणारे #पंतप्रधान राजीवजी*

मला ते न आवडण्याचे कारण म्हणजे त्यांनी केलेली #विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील क्रांती.

इंदिराजींच्या निधनानंतर अत्यंत विपरीत स्थितीत पंतप्रधान पदाची सूत्रे हाती येताच, #राजीव_गांधी यांनी सरकारचा पैसा जाहिराती करण्यासाठी द्यायचा सोडून तो देशाच्या पायाभूत सुविधांच्या क्षमतेत वाढ करण्यासाठी व त्यांच्या आधुनिकीकरणासाठी  वळवला
पक्षांतर्गत आणि पक्षाबाहेर होणारा विरोध नाकारुन त्यांनी भारतात *संगणक आणि टेलिकॉम युग* आणले खरतर इंटरनेटचा शोध हा भारताने महाभारताच्या काळातच लावला हे त्त्यांनी त्यावेळी सांगायला हवे होते पण विज्ञानाची दुर्बुद्धी...
या क्रांतीमुळे आज भारतातील लाखो तरुण भारतात आणि भारताबाहेर आय टी क्षेत्रात कार्य करतात ज्यामुळे ते अमीत शाहजी म्हणतात तसे हे तरुण भजी विकण्याचा मोठा व्यवसाय किंवा त्रिपुराचे मुख्यमंत्री म्हणतात तसे पान टपरी अथवा गोमूत्र विक्रीचा व्यवसाय करण्यापासून मुकले आणि आपण चविष्ट खाद्यपासून मुकलो.

त्यांच्याच काळात 1985-1997 या कालखंडात *देशाचे औद्योगिक उत्पादन 125 टक्के वाढल्यामुळे* सोबतच लोकांना रोजगार ही मिळाल्यामुळे घरी बसणारी तरुणाई कमी होऊन  देशाचे अतोनात नुकसान झाले.

दुसरे मोठे नुकसान म्हणजे *मतदानाचा हक्क वय २१ वर्षे वयावरून १८ वर्षे करणे* ज्यामुळे या युवांना मतदानाचा हक्क मिळाला .

*ग्रामीण भागातील मुलांना मोफत शिक्षण मिळण्यासाठी नवोदय विद्यालय, गावांसाठी पंचायत राज , C-DOT, Operation Blackboard, Indira Gandhi National Open University (IGNOU), परदेशात भारताचे स्थान अधिक उंचीवर नेणे* अशी अनेक चुकीची कामे त्यांनी केली

असो राजीवजींना थोडी तरी दूर दृष्टी असती तर त्यांनी *जागोजागी आपले फ्लेक्स लावले असते*, वैमानिक होऊन विमान चालवण्याऐवजी पुष्पक विमानाचा शोध भारताने कसा लावलाय याचे समर्थन केले असते,
परदेशात जाऊन सॅम पित्रोदा सारख्या शास्त्रज्ञांना भारतात परत आणून टेलिकॉम क्रांती करण्याऐवजी आसाराम बापू आदींचे सत्संग केले असते

तिकडे जाऊन भारताचे आतंरराष्ट्रीय संबंध मजबूत करण्याऐवजी सारखे सारखे जाऊन त्यांच्या पंतप्रधनांना जादूकी झप्पी देत देशात मोठं-मोठी भाषणे झाडली असती
लोकांचे मुळ प्रश्न अन्न, वस्त्र, निवारा, रोजगार, शिक्षण, व्यापार वृध्दी, आरोग्यव्यवस्था हे सोडून गावांची नावे बदलणे, देशात महागाई करत टॅक्स भरमसाठ वाढवून सामान्य माणसांचे जगणे अवघड करणे इ गोष्टी केल्या असत्या

पाकिस्तान सरकारची नाराजी झुगारून बलुचिस्तानात जाऊन सरहद्द गांधी खान अब्दूल गफारखान यांची भेट घेण्याऐवजी शत्रू राष्ट्राला शिव्या देत त्यांच्या राष्ट्रात जाऊन अचानक केक कापून बिर्याणी खाल्ली असती,
जो कोणी त्यांच्यावर टीका करेल प्रश्न विचारेल त्याला देशद्रोही, गद्दार ठरवण्यासाठी ट्रोल ची टीम तयार केली असती

*पण नसते एखाद्याला #दूरदृष्टी*

जाऊ द्या आज त्यांनीच आणलेल्या #तंत्रज्ञान युगात त्याच संगणकाद्वारे त्यांच्याविषयी खोटे-नाटे पसरवून आपण त्यांना चांगलाच धडा शिकवत आहोत

संकेत मुनोत
२२ मे २०१८

#RajivGandhi #RememberingRajivGandhi

Comment, Share ,Follow and Subscribe.

प्रत्यक्ष मॅच पाहणे - छान अनुभव

तुम्हाला आश्चर्य वाटेल मला क्रिकेट मॅच पाहायला आवडत नाही. लहानपणी अपार्टमेंट च्या जवळ खूप क्रिकेट खेळायचो...गल्ली क्रिकेट मध्ये त्यावेळी कधी कधी कमेंट्री पण केली...सध्या अनेक वर्षापासून क्रिकेट खेळले नाही आणि आता रस ही नाही..

बॅडमिंटन, खोखो, फुटबॉल, कबड्डी किंवा इतर गेम क्रिकेट पेक्षा जास्त आवडतात..

मला अजूनही क्रिकेटच्या बहुतेक players ची नावे ही माहीत नाही.

सचिन, विराट, द्रविड, जडेजा, वसीम अक्रम, हरबजन सिंग, इरफान पठाण, झहीर खान आणि अजून असे १०-२० काही निवडक माहित आहेत..यातही भारत पाकिस्तान आणि वर्ल्ड कप सामनेच  मी मुख्यतः पाहिले...

बाकी आयपीएल वगैरे कधी जास्त पाहिले नाही घरात कधी कधी मावस भावंडे किंवा कोणी आले तर ते स्कोर विचारतात मला तो माहीतच नसतो..त्यांच्या घरी गेल्यावर ही ते क्रिकेट पाहत बसतात तेव्हा मी पेपर वाचतो किंवा मोबाईल मध्ये काही तरी करत बसतो...

आधी मी एकटाच असा आहे का असे वाटायचे पण सामजिक क्षेत्रात पडल्यामुळे असे अनेक लोक माहित पडले यात मोठ मोठे मान्यवर उद्योगपती, पत्रकार, लेखक, कवी, सामजिक कार्यकर्ते, शास्त्रज्ञ, डॉक्टर, विद्यार्थी आहेत ज्यांना हे पाहण तेवढं आवडत नाही..

असो कोणी पाहत असेल तर त्यालाही माझा आक्षेप नाही ...

 आत्ता मुंबईत गेलो होतो आणि वेळ होता तर प्रत्यक्ष मॅच पाहू म्हटल आणि गेलो मॅच पहायला..

प्रत्यक्ष मॅच पाहणे हा सुंदर अनुभव असतो...

यात जेव्हा सिक्स किंवा फोर जाते किंवा एखादा player out होतो तेव्हा ची excitement भारी असते...

आवडो अथवा नावडो एखाद्या गोष्टीत गेलो की त्या गोष्टीचा पुरेपूर आनंद घ्यायचा असा माझा स्वभाव असल्यामुळे मॅच फूल एन्जॉय केली...

Comment, Share ,Follow and Subscribe.

पर्यावरण संरक्षण आणि संवर्धन सुरवात स्वतःपासून,घरापासून आणि कार्यालयातून - पर्यावरणतज्ञ प्रा.ऊदय गायकवाड(कोल्हापूर)

#एक_पाऊल_पर्यावरणाकडे

२१ व्या शतकामध्ये पर्यावरण संरक्षण आणि संवर्धन सर्वात महत्वाचे बनले आहे. त्याची सुरवात स्वतःपासून,घरापासून आणि कार्यालयातून करणे गरजेचे आहे.

एस.एम.जोशी हॉल येथे चांगले विचार युवा व्याख्यानमालेचे दुसरे पुष्प संपन्न झाले.

विषय होता पर्यावरण आणि बदलती जीवनपद्धती

पर्यावरणतज्ञ प्रा.ऊदय गायकवाड(कोल्हापूर) मुख्य वक्ता होते तर पर्यावरणात जीवन समर्पित करणारे दिलीप कुलकर्णी(दापोली कोकण) सर आणि स्मिताजी सोने (गुजरात ) हे प्रमुख अतिथी होते.

तरुणईचा व पत्रकार मंडळींचा व्याख्यानाला चांगला प्रतिसाद मिळाला.

आपण आपल्या दैनदिन आयुष्यात खुप छोट्या छोट्या गोष्टीतुन आपल्या जवळपासचे जग सुंदर बनवु शकतो व पर्यावरणाची सतत होणारी हाणी, प्रदूषण व ईतर अनेक हानीकारक गोष्टी टाळु शकतो याबद्दल काही महत्वाचे मुद्दे यात मांडले गेले

1-महाराष्ट्रात आत्ता दुष्काळाच्या परिस्थितीत जेवढा पाऊस पडतो किंवा जो पाण्याचा अभाव आहे त्याहीपेक्षा 50%पेक्षा कमी राजस्थानच्या अनेक गावांमध्ये व ईतर ठिकाणी आहे पण त्यांनी ती परिस्थिती adopt केली आपणही व्यवस्थित नियोजन केले तर हे शक्य आहे . महाराष्ट्रात एवढा दुष्काळ पडला पाणी मिळत नाही पण दुष्काळी गावातही दारुची विक्रि कमी झाली का?

2. आपल्या घरी 30-50%पेक्षा जास्त वस्तु अशा असतात ज्या आपण कधी वापरतच नाही नवीन वस्तु आणण्यापुर्वी या वस्तु एखाद्या गरजुला द्यायल्या हव्यात.अनेक वस्तु तर अशा असतात कि आठवण म्हणून ठेवलेल्या असतात जसे कि घरातील. जुन्या धातुच्या वस्तु , पितळी हंडे वगैरे (आईने दिला याने दिला त्याने दिला वगैरे)

या न लागणार्या वस्तु नुसत्या बाहेर काढल्या तर एवढे धातु मिळतील कि आपल्याला कोणत्याही धातुची बाहेरुन आयात करण्याची गरज पडणार नाही

3)दैनदिन जीवनात वापरत असणारे कपडे हे आपण खादी किंवा कॉटनचे वापरले तरी बराच बदल घडु शकतो.

ऊदा.खादीचे कपडे तयार होताना कुठल्याही प्रकारचे प्रदुषण होत नाही , जे रंग वापरतात तेही रासायनिक नसुन नैसर्गिक असतात सोबतच आपल्याच देशात हे तयार होत असल्यामुळे आपल्याच माणसांना रोजगारही मिळतो.खादी शक्य नसेल तर कॉटन तरी वापरावे.

4)पाणी

फक्क ब्रश करताना नळ अखंड चालु ठेवण्याऐवजी ग्लास वापरला तरी हजार लोकांमध्ये लाखो लिटर पाणी वाचु शकते.

गळणारे नळ नीट करुन घ्यावेत कारण पुण्याचा लोकसंख्येचा 20%पाणी जरी वापरले तरी कोट्यावधी लिटर पाणी वाया जाते जे वाचवले तर शेकडो गावांचा पाण्याचा प्रश्न मिटु शकतो.सुरवात स्वतःपासुन करा.

5)4Rचा वापर

Reuse

Recycle

and

Reduce

प्लास्टिकचा व ईतर अनैसर्गिक साधनांचा वापर कमीत कमी करा. नैसर्गिक वस्तु वापरा जसे कि लाकुड .ज्याचा आपण पुरेपुर ऊपयोग करु शकतो.

आपण जग बदलु शकत नाही हे माहीतच आहे पण जगातील एक छोटासा कोपरा तर बदलू शकू , एक छोट घर , गाव आणि स्वतः तर बदलु शकतो ना? त्यातुनच हळूहळू जग सुंदर बनण्याकडे वाटचाल होईल

संकेत मुनोत

8668975178

26 April 2016

Comment, Share ,Follow and Subscribe.